KAMULAŞTIRMASIZ EL ATMA DAVASI

Usule uygun bir kamulaştırma işlemi olmaksızın özel mülkiyette bulunan taşınmazlara idare tarafından fiilen el konulmasına/işgal edilmesine “kamulaştırmasız el atma” denir. Bu halde idare, usule uygun bir kamulaştırma kararı olmadan, kanuni dayanağı bulunmadan ve bir bedel de ödemeden özel hukuk kişilerinin mülkiyetinde bulunan taşınmazlara el atmaktadır. Bu duruma fiili el atma da denilmektedir. İdare tarafından gerçekleştirilen eylem haksız fiil olduğu için fiili el atmada uyuşmazlığın çözümü için görevli mahkemeler Asliye Hukuk Mahkemeleri olacaktır.

İdarenin bir diğer el atma şekli ise hukuki el atma şeklindedir. Burada malikin mülkiyet hakkını kullanması uzun süre engellenir. Örneğin, özel mülkiyete konu bir taşınmazın ilgili idarece imar değişikliğine konu edilerek rekreasyon alanı olarak belirlenmesi durumu hukuki el atma olarak nitelendirilir. Hukuki el atmadan kaynaklanan tazminat davalarında görevli yargı yeri fiili et atmadan farklı olarak İdare Mahkemeleridir.

Kamulaştırmasız el atma durumunda, taşınmaz malikine kanun tarafından bir seçimlik hak tanınmıştır. Malik, idarenin haksız müdahalesinin sona erdirilmesini talep edebileceği gibi, fiili durumu kabullenerek taşınmazının bedelinin ödenmesini de isteyebilir.

Kamulaştırmasız el atma halinde kamu kurumu, Kamulaştırma Kanununa uygun hareket etmeden, bireyin taşınmazını elinden almış olması sebebiyle kanunsuz bir harekette bulunmuş durumundadır. Bu bakımdan açılan davalar, mülkiyete tecavüzün önlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydana gelen zararın tazmini davası olacaktır.

Kamulaştırmasız el atma davasında davacı, gayrimenkulüne haksız olarak el atılan tapu sahibidir. Eğer tapu sahibi malik vefat etmiş ise mirasçılar da bu davayı açabilir.

Bu çerçevede, malikin başvurabileceği iki temel dava türü bulunmaktadır:

1. El Atmanın Önlenmesi (Müdahalenin Meni) Davası

Bu dava türü, mülkiyet hakkına yönelik haksız müdahalenin sona erdirilmesi için açılır. Malik, idarenin taşınmazı üzerindeki fiili kullanımını sonlandırmasını ve taşınmazı kendisine iade etmesini talep eder.

2. Taşınmaz Bedelinin Tahsili veya Tazminat Davası

Malik, idarenin fiili el atmasını kabullenerek, mülkiyet hakkının bedel karşılığında idareye devredilmesini talep edebilir. Bu durumda açılacak dava, taşınmaz bedelinin tahsili veya tazminat davası olacaktır. Bu dava ile malik, el atılan taşınmazın değerinin tespiti ile tespit edilen bedelin idare tarafından kendisine ödenmesini amaçlar.

El atma tarihine göre hukuki yollar ve usuller değişebilmektedir.

Malikin sahip olduğu seçimlik hak, el atmanın gerçekleştiği tarihe göre bazı istisnalara ve özel usullere tabi olabilmektedir. Mahkeme kararları, özellikle belirli tarih aralıkları için farklı hukuki rejimlerin uygulandığını göstermektedir. 09.10.1956 - 04.11.1983 tarihleri arasındaki el atmalar ile 09.10.1956 tarihinden önceki el atmalar farklı hukuki süreçlere tabi olmaktadır. Bu nedenle el atma tarihi önem arz etmekte olup ilgili tarih aralığına tekabül eden hukuki yol ve usullere başvurulması gerekmektedir.